Zengezur Koridoru, son dönemde Azerbaycan ve Ermenistan arasında önemli bir gündem maddesi haline geldi. ABD Başkanı Donald Trump‘ın aracılığıyla 8 Ağustos tarihinde gerçekleşen Beyaz Saray görüşmelerinde bu konu öncelikli olarak ele alındı. Proje, Azerbaycan’ı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ve dolayısıyla Türkiye’ye doğrudan bağlayacak ulaşım hattı olarak dikkat çekiyor.
Zengezur Koridoru’nun Tanımı ve Coğrafi Önemi
Zengezur Koridoru, Ermenistan’ın güneyinde yer alan Syunik (Azerbaycan’da Zengezur olarak bilinen) bölgesinden geçecek bir kara ve demiryolu ulaşım hattı. Bu hat, Azerbaycan’ı Nahçıvan’a bağlayarak Türkiye ile doğrudan bağlantı sağlamayı hedefliyor. Bölgenin doğusunda Azerbaycan ana kara toprakları, güneyinde İran, batısında ise Azerbaycan’ın özerk bölgesi olan Nahçıvan bulunuyor. Bu proje bölgesel ticaret ve lojistik açısından stratejik önem taşıyor.
Müzakereler ve Karşılıklı Tutumlar
2020 yılında sona eren 2. Dağlık Karabağ Savaşı sonrası imzalanan ateşkes anlaşmasında Ulaşım bağlantılarının açılması hususu yer aldı. Azerbaycan tarafı, anlaşmanın 9. maddesine dayanarak Zengezur Koridoru konusunda iki ülke arasında mutabakat olduğunu belirtiyor. Ancak Ermenistan muhalif duruş sergileyerek, bu projeyle ilgili tek resmi önerilerinin “Barış Kavşağı” adlı alternatif proje olduğunu ve Zengezur Koridoru adının anlaşmada geçmediğini vurguluyor. 2023 yılı sonunda Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ’da hakimiyetini artırması da müzakerelerin seyrini etkiledi.
Uluslararası ve Bölgesel Tepkiler
ABD, Azerbaycan ve Ermenistan arasında Zengezur Koridoru üzerine anlaşma sağlandığını, koridorun Trump Uluslararası Barış ve Kalkınma Koridoru olarak isimlendirileceğini açıkladı. Öte yandan, İran bölgedeki jeopolitik değişikliklere karşı çıkmakta ve koridorun Ermenistan’ın kara bağlantısını tehlikeye atacağı endişesini taşımaktadır. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, sınır değişikliklerinin kabul edilemez olduğunu bildirdi. Rusya ise genel olarak Azerbaycan ve Nahçıvan arasındaki ulaşım yollarına destek vermekte, bu konuda iletişimin açık tutulmasından yana olduğunu açıklamıştır.
Türkiye’nin Yaklaşımı ve Projenin Geleceği
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Zengezur Koridoru’nun sadece Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye’nin değil, bölgedeki diğer ülkelerin de faydasına olacak bir proje olduğunu vurgulamaktadır. Erdoğan, koridorun jeoekonomik bir öneme sahip olduğunu ve bölgesel iş birliği ile refah sağlayacağını ifade etti. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu ise projenin imzaların ardından dört yıl içinde tamamlanabileceğini belirtti.
Azerbaycan ve Ermenistan Liderlerinin Son Açıklamaları
İlham Aliyev, 19 Temmuz tarihinde yaptığı açıklamada Zengezur Koridoru’nun ilk fazında 15 milyon ton kargo kapasitesine sahip olacağını, demiryolu inşaatının büyük ölçüde tamamlandığını ve Azerbaycan tarafının hattı gelecek yıl baharda bitirmeyi planladığını bildirdi. Aliyev ayrıca, Ermenistan’ın koridoru açmaması durumunda izolasyona gireceği uyarısında bulundu. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan‘ın sözcüsü ise egemenliklerine zarar verecek talepleri görüşmelerde değerlendirmeyeceklerini ifade etti ve ülkeye giren tüm yüklerin gümrük kontrollerinden geçmesi gerektiğini belirtti.
Zengezur Koridoru, bölgedeki barış ve ekonomik entegrasyon için kritik öneme sahip. Fakat Ermenistan ile Azerbaycan arasında halen çeşitli anlaşmazlıklar devam etmekte, bölgedeki dış aktörlerin tutumu da projeyi etkileyen önemli faktörler arasında yer almaktadır.
